Stara wioska na mazowszu

Region centralny ziemi radomskiej

Radomskie „wyrywasy” to przyśpiewki przechodzące w formę prześpiewywania do siebie osób biorących udział w zabawie. Charakterystyczne, szczególnie dla wesel wiejskich, było wygłaszanie melorecytacji skierowanych do innych uczestników. Przyśpiewki takie były improwizowane i zawierały złośliwy przytyk czy zaczepkę, na który należało odpowiedzieć w podobnej formie. Muzyczne „wyrywanie” do odpowiedzi śpiewem, zdarza się w tradycyjnych rodzinach do dzisiaj. W Jedlińsku do dziś również udało się utrzymać obchody tradycyjnego „Ścięcia śmierci”. To ludowe widowisko teatralne, nawiązujące do zabicia śmierci (topienia, wypędzania), miało zapewnić odnawianie sił przyrody, choć niektórzy badacze łączą ten zwyczaj z nadaniem miastu prawa miecza.

Tekst: Justyna Górska–Streicher

Nazwa

Radom (Radoma) to imię będące skrótem od Radomira. Radom jest więc grodem należącym do Radoma. Ziemia radomska (łac. terra radominsis) - to nazwa ustalona w wyniku dyskusji antropologów, socjologów, geografów, a przede wszystkim regionalistów.

Terytorium

Ziemie położone na Równinie Radomskiej, przeciętej płytkimi dolinami Radomki, Krępianki i Iłżanki, to tereny rolnicze, słabo zalesione. Główne miasto - Radom.

Osadnictwo

Duża lesistość terenu nie sprzyjała powstawaniu większych majątków ziemskich. Rozdrobnienie osadnictwa utrwalił jeszcze rozwój przemysłu i powstawanie rzemieślniczych miasteczek, sprzyjające pozyskiwaniu dodatkowej pracy przez ludność chłopską. Finalnie, po reformach uwłaszczeniowych, średnia areałów rolniczych w gospodarstwach była tu zdecydowanie niższa, niż na innych ziemiach. Oskar Kolberg radomskie zaliczał, obok pięciu innych regionów, do historycznej ziemi sandomierskiej i uznawał, że wszystkie zamieszkiwane są przez etnograficzną grupę Sandomierzan.

Krótki rys historyczny

Ziemia radomska już od XIII w. była terenem spornym, o który rywalizowali książęta mazowieccy i władcy Małopolski. Utrwalał się podział ziem pomiędzy księcia, kościół i drobną szlachtę. Zmiany administracyjne z 1999 r. włączyły te tereny do województwa mazowieckiego. Decyzja ta do dziś budzi ogromne kontrowersje, a jej przeciwnicy podnoszą argumenty historyczne, wpisujące region w granice Małopolski (ziemi sandomierskiej) i tylko częściowo w południowe Mazowsze.

Kultura ludowa

`

Gwara i folklor słowny

Położenie na pograniczu małopolsko–mazowieckim nie pozostało bez wpływu na dialekt, w którym językoznawcy doszukują się również naleciałości wielkopolskich. Cech specyficznych możemy doszukać się w fonetyce międzywyrazowej nieudźwięczającej, a więc charakterystycznej dla Mazowsza. W wielu przypadkach usłyszymy także mazurzenia czy siakania: spółgłoski dziąsłowe zostaną wymówione jako głoski zębowe np. szyja to syja. Typowe jest także przedłużenie artykulacji -s, a także -sz oraz twarda wymowa spółgłoski -l. Pozostałości miękkiego m odnajdziemy w nazwie głównego miasta regionu Radom (z miękkim m`), stąd dopełniacz

Literatura

  1. Justyna Górska–Streicher, Tradycja Mazowsza, powiat radomski, przewodnik subiektywny, Warszawa 2015
  2. Krzysztof Piasecki, W widłach Wisły i Pilicy, Warszawa 1986
  3. Janusz Pulnar, Radomskie wędrówki regionalne, Radom 2000
  4. Justyna Górska–Streicher, Od obrzędu do widowiska ludowego. Zwyczaje regionu radomskiego, Radom 2015
  5. Sebastian Piątkowski, Jedlińsk. Monografia historyczna miejscowości i jej okolic, Jedlińsk 2012
  6. Dariusz Kupisz, Radom w czasach Jagiellonów, Radom 2009
  7. Stefan Rosiński, Jedlińsk. Parafia i gmina w prasie dziewiętnastowiecznej, Jedlińsk 2008
  8. Zofia Wróblewska, Zabytki architektury województwa kieleckiego i radomskiego, Warszawa 1975

 

nie

Zobacz także

Stara wioska na mazowszu

Grupa etnograficzna

Region przysusko-szydłowiecki

Więcej

Izdebka mieszkalna na pięterku spichlerza z Zagorzyna

Grupa etnograficzna

Górale Sądeccy

Więcej

Stara wioska na mazowszu

Grupa etnograficzna

Region Opoczyński

Więcej

Bojkowska chałupa ze Skorodnego w Bieszczadach /park etnograficzny Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku

Grupa etnograficzna

Bojkowie

Więcej

Dziewczęta w strojach odświętnych

Grupa etnograficzna

Krakowiacy Wschodni

Więcej

Kapliczka św. Krzysztofa w Babicach, gmina Krzywcza, listopad 2017 r.

Grupa etnograficzna

Pogranicze polsko-ruskie

Więcej

Zagroda z Kopci w Parku Etnograficznym Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej, 2020 r.

Grupa etnograficzna

Lasowiacy

Więcej

Stara wioska na mazowszu

Grupa etnograficzna

Niżne Podhale

Więcej

Widok na Wisłę ze skarpy w okolicy Józefowa nWisłą

Grupa etnograficzna

Powiśle Lubelskie

Więcej

Stara wioska na mazowszu

Grupa etnograficzna

Region Krzczonowski

Więcej

Ta strona korzysta z plików cookies. Sprawdź naszą politykę prywatności żeby dowiedzieć się więcej.

0%